Có những người thầy dành cả cuộc đời cho giảng đường, cũng có những người đưa tri thức vượt ra khỏi khuôn viên trường học để tạo nên những thay đổi trong khoa học và đời sống. Qua nhiều thế hệ, những nhà giáo nữ đã góp phần mở rộng những giới hạn của giáo dục bằng nghiên cứu và đào tạo lớp người kế cận. Mỗi người theo đuổi một lĩnh vực riêng, nhưng đều gặp nhau ở sự tận tâm với tri thức và những giá trị bền vững được trao truyền qua các thế hệ học trò.
Trong lịch sử giáo dục Việt Nam hiện đại, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Nhà giáo Nhân dân Hoàng Xuân Sính là một trong những gương mặt nữ trí thức để lại dấu ấn đặc biệt. Bà được biết đến là nữ giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam, người dành phần lớn cuộc đời cho nghiên cứu, giảng dạy và những trăn trở về con đường phát triển giáo dục đại học. Một nhà khoa học luôn song hành cùng tinh thần của một nhà giáo kiên định, bền bỉ với lý tưởng khai mở tri thức.
Sự nghiệp khoa học của Giáo sư Hoàng Xuân Sính được hình thành giữa những năm tháng chiến tranh nhiều gian khó. Năm 1980, bà trở thành nữ Giáo sư Toán học đầu tiên của Việt Nam. Bà tham gia giảng dạy Toán đại số, biên soạn giáo trình và sách giáo khoa, góp phần đào tạo nhiều thế hệ học sinh, sinh viên tại Trường Đại học Sư phạm Hà nội.
Năm 1988, bà khởi xướng thành lập Đại học Thăng Long, khi mô hình đại học ngoài công lập còn là khái niệm mới ở Việt Nam. Từ ý tưởng được bà gọi là một giấc mơ lãng mạn, ngôi trường từng bước khẳng định vị trí trong hệ thống giáo dục đại học quốc gia
Dù ở vai trò nhà nghiên cứu, giảng viên hay người xây dựng một cơ sở giáo dục, bà vẫn dành sự quan tâm sâu sắc cho chất lượng đào tạo và cơ hội tiếp cận tri thức. Những đóng góp ấy cho thấy vai trò của người thầy có thể vượt ra ngoài phạm vi một giảng đường, tiếp tục hiện diện trong các thiết chế giáo dục và những giá trị được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Ở tuổi cao, Giáo sư Hoàng Xuân Sính vẫn dõi theo hoạt động của Đại học Thăng Long và những bước chuyển của giáo dục đại học. Bà đã để lại dấu ấn trên nhiều phương diện, người mở đường cho phụ nữ Việt Nam trong khoa học tự nhiên, góp phần đào tạo nhiều thế hệ trí thức và đặt nền móng cho một mô hình đại học ngoài công lập. Hành trình ấy cho thấy tầm vóc của một người trí thức còn là những giá trị được kiến tạo và tiếp tục lan tỏa qua các thế hệ.
Trong sự nghiệp của Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Trâm, khoa học luôn hướng đến một đích đến cụ thể, tạo ra những giá trị thiết thực cho nền nông nghiệp và đời sống người nông dân. Tên tuổi của bà gắn với những nghiên cứu về giống lúa lai, lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Phía sau những thành tựu khoa học là hành trình nhiều năm gắn bó với giảng đường, phòng thí nghiệm và những cánh đồng trên khắp cả nước.
Những năm tháng tiếp xúc với nghiên cứu thực nghiệm đã góp phần định hình con đường khoa học mà bà theo đuổi trong suốt sự nghiệp. Năm 1985, sau thời gian nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu lúa của Liên Xô, bà chuyển về Trường Đại học Nông nghiệp I, nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đảm nhiệm công tác giảng dạy. Từ giai đoạn này công việc của bà mở rộng từ nghiên cứu chuyên môn sang đào tạo và hướng dẫn sinh viên. Với bà, kiến thức về cây trồng cần được đặt trong mối liên hệ với thực tiễn sản xuất. Những bài giảng luôn gắn với các vấn đề đặt ra trên đồng ruộng, từ quá trình chọn giống đến kỹ thuật sản xuất và khả năng thích ứng của cây trồng với từng vùng sinh thái.
Song song với hoạt động nghiên cứu, Nguyễn Thị Trâm dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo. Bà tham gia xây dựng chương trình giảng dạy về chọn tạo và sản xuất giống cây trồng, hướng dẫn sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Những chuyến đi thực tế tại các vùng sản xuất, việc cùng học trò quan sát ruộng lúa, tìm hiểu điều kiện canh tác và đánh giá kết quả thử nghiệm trở thành một phần quan trọng trong phương pháp đào tạo của bà. Qua đó, sinh viên có cơ hội nhìn nhận khoa học từ những vấn đề cụ thể của đời sống
Những đóng góp của bà được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu và giải thưởng, trong đó có Giải thưởng Kovalevskaia, danh hiệu Anh hùng Lao động và Nhà giáo Nhân dân. Hành trình của Phó Giáo sư Nguyễn Thị Trâm gợi mở một góc nhìn giàu ý nghĩa về nghề giáo. Người thầy có thể truyền đạt tri thức trong giảng đường, nhưng cũng có thể đưa học trò đến gần hơn với thực tiễn, khơi dậy tinh thần nghiên cứu và ý thức phụng sự cộng đồng.
Gần nửa thế kỷ gắn bó với giảng đường Đại học Bách khoa Hà Nội, GS.TS. Đặng Thị Kim Chi đã dành phần lớn sự nghiệp cho hai công việc song hành là giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Tốt nghiệp loại ưu Khoa Hóa năm 1971, bà được giữ lại trường làm giảng viên, sau đó sang Cộng hòa Dân chủ Đức nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật bảo vệ môi trường. Trở về nước năm 1983, bà cùng các đồng nghiệp xây dựng nhóm chuyên gia đầu tiên về lĩnh vực này tại Đại học Bách khoa Hà Nội, góp phần đặt nền móng cho một hướng đào tạo còn khá mới ở Việt Nam thời điểm đó.
Trong sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu, bà đã góp phần xây dựng, phát triển ngành Khoa học và Công nghệ Môi trường, đồng thời đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư, thạc sĩ và tiến sĩ.Với bà, tri thức khoa học cần được kiểm chứng bằng khả năng giải quyết những vấn đề thực tế. Quan điểm ấy theo bà trong nhiều năm nghiên cứu về ô nhiễm tại các làng nghề, nơi những kiến thức chuyên ngành được vận dụng để tìm kiếm giải pháp bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trong sự nghiệp, bà chủ trì và tham gia 35 đề tài khoa học, công bố 61 công trình, bài báo khoa học. Những đóng góp ấy được ghi nhận qua Giải thưởng Kovalevskaia năm 2007, danh hiệu Nhà giáo Nhân dân năm 2010 và Giải thưởng Nhân tài Đất Việt năm 2019 trong lĩnh vực môi trường.
Hình ảnh người thầy bền bỉ xây dựng một lĩnh vực đào tạo, dìu dắt nhiều thế hệ sinh viên và khuyến khích họ đưa kiến thức chuyên môn đến gần hơn với những vấn đề của xã hội luôn hiện hữu bên cạnh GS.TS. Đặng Thị Kim Chi. Những lớp kỹ sư môi trường được đào tạo từ giảng đường Bách khoa đã góp phần hình thành nguồn nhân lực cho một lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa trong quá trình phát triển đất nước.
Thời gian có thể làm thay đổi môi trường học thuật, phương pháp giảng dạy và những yêu cầu của nền giáo dục, nhưng giá trị của người thầy vẫn được nhận diện qua tri thức đã trao đi, những thế hệ học trò trưởng thành và những đóng góp tiếp tục được kế thừa. Với những người phụ nữ ấy, sự nghiệp giáo dục được viết nên qua từng công trình nghiên cứu, từng bài giảng và cả những nền tảng tri thức mà họ đã dành nhiều năm vun đắp
Bình luận