Sự thật đằng sau danh sách hàng loạt mỹ phẩm bị thu hồi trên thị trường

Vì sao gần 300 sản phẩm bị thu hồi cùng lúc?

Theo thông tin từ Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế), việc thu hồi xuất phát từ quyết định tại kỳ họp lần thứ 42 của Hội đồng Mỹ phẩm ASEAN, thống nhất đưa D4 và D5 vào danh mục chất không được phép sử dụng trong mỹ phẩm.

Động thái này nhằm đồng bộ hóa với quy định nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu (EU). Trước đó, EU đã phân loại D4 là chất có khả năng gây rối loạn nội tiết và nghi ngờ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu phơi nhiễm kéo dài. ECHA cũng xếp D4 vào nhóm chất có đặc tính PBT (khó phân hủy sinh học và tích lũy trong môi trường).

Điều đáng chú ý là lộ trình loại bỏ hai hoạt chất này đã được thông báo từ tháng 1/2023 và chính thức có hiệu lực từ tháng 11/2024. Như vậy, các doanh nghiệp có gần hai năm để điều chỉnh công thức và xử lý hàng tồn kho. Tuy nhiên, phải đến khi quyết định thu hồi được ban hành và danh sách sản phẩm công khai, nhiều thương hiệu mới lên tiếng phản hồi.

Nguy cơ tiềm ẩn

Cyclotetrasiloxane (D4) và Octamethylcyclotetrasiloxane (D5) là silicone dạng vòng, được sử dụng phổ biến trong ngành mỹ phẩm từ nhiều thập kỷ qua. Chúng mang lại cảm giác mướt mịn, dễ tán, làm mờ lỗ chân lông và bay hơi nhanh sau khi thoa - lý do vì sao thường xuất hiện trong kem nền, kem lót, son môi, kem chống nắng hay sản phẩm chăm sóc tóc.

Theo một số đánh giá trước đây của Hội đồng Chuyên gia Đánh giá Thành phần Mỹ phẩm Mỹ (CIR), các chất này được xem là an toàn khi sử dụng ở nồng độ phù hợp. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc chất học sau đó đã đặt ra vấn đề về khả năng:

• Thẩm thấu qua da và tích tụ trong mô mỡ
• Can thiệp vào hệ nội tiết
• Ảnh hưởng đến hormone sinh sản khi phơi nhiễm dài hạn

Một số nghiên cứu cho thấy D4 và D5 có thể bắt chước hormone và gắn vào thụ thể nội tiết, từ đó làm rối loạn cân bằng hormone tự nhiên. Điều này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng rụng trứng, thụ thai và chức năng sinh sản nếu tiếp xúc kéo dài.

Bên cạnh đó, nguy cơ môi trường cũng là yếu tố khiến các cơ quan quản lý siết chặt. Khi tồn tại trong sản phẩm rửa trôi như dầu gội hay sữa rửa mặt, các hợp chất này có thể theo nước thải ra sông biển, tích tụ trong sinh vật thủy sinh và quay trở lại cơ thể người qua chuỗi thức ăn.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Về mặt pháp lý, cơ chế quản lý mỹ phẩm tại Việt Nam chủ yếu dựa trên hậu kiểm. Doanh nghiệp tự công bố sản phẩm dựa trên hồ sơ thành phần, sau đó cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra ngẫu nhiên trên thị trường. Khi danh mục chất cấm được cập nhật, các sản phẩm không còn phù hợp sẽ phải rút số tiếp nhận và thu hồi. Một số doanh nghiệp cho biết các sản phẩm liên quan đã ngừng nhập khẩu và không còn lưu hành từ trước khi quyết định thu hồi được ban hành.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: “Liệu doanh nghiệp đã chủ động thông báo rộng rãi đến người tiêu dùng ngay khi lộ trình cấm có hiệu lực? Hay chỉ phản hồi khi danh sách thu hồi được công bố chính thức?”. Ở góc độ quản lý, việc thu hồi quy mô lớn cho thấy hoạt động hậu kiểm đang được tăng cường. Nhưng ở góc độ minh bạch thông tin, người tiêu dùng có quyền được biết sớm và đầy đủ hơn về những thay đổi trong công thức sản phẩm họ sử dụng hàng ngày.

Người tiêu dùng cần lưu ý gì khi chọn mỹ phẩm?

Sự việc lần này cho thấy một thực tế rằng thành phần mỹ phẩm có thể thay đổi theo cập nhật khoa học và quy định pháp lý, vì vậy, thay vì chỉ dựa vào thương hiệu quen thuộc, người tiêu dùng nên tập thói quen đọc bảng thành phần (INCI), đặc biệt lưu ý các từ khóa như “Cyclotetrasiloxane”, “Octamethylcyclotetrasiloxane” hoặc “Siloxane”.

Bên cạnh đó, ưu tiên sản phẩm từ thương hiệu minh bạch về công thức, có công bố hợp pháp và sẵn sàng cung cấp thông tin khi được yêu cầu. Không cần quá hoang mang quá mức vì việc một sản phẩm bị thu hồi do cập nhật danh mục chất cấm không đồng nghĩa nó gây hại ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu đang sử dụng sản phẩm nằm trong danh sách thu hồi, người tiêu dùng nên ngừng sử dụng và liên hệ nơi bán để được hướng dẫn.

Cuối cùng, cần hiểu rằng chăm sóc da không chỉ nằm ở mỹ phẩm. Giấc ngủ, dinh dưỡng, bảo vệ da khỏi ánh nắng và lối sống lành mạnh mới là nền tảng bền vững cho sức khỏe làn da.