Hoá chất vĩnh cửu trong mỹ phẩm gây chấn động giới làm đẹp

Hoá chất vĩnh cửu là gì?

PFAS là viết tắt của Per- and Polyfluoroalkyl Substances, nhóm hóa chất tổng hợp có cấu trúc liên kết carbon-fluor cực kỳ bền vững. Chính đặc tính này khiến chúng gần như không bị phân hủy trong môi trường tự nhiên, nên được gọi là hóa chất vĩnh cửu.

PFAS đã được sử dụng trong nhiều ngành công nghiệp suốt hàng chục năm nhờ khả năng chống nước, chống dầu, chống bám bẩn và chịu nhiệt cao. Tuy nhiên, vì khó phân hủy, PFAS có thể tích tụ lâu dài trong môi trường và cả trong cơ thể con người.

Tại sao PFAS lại có trong mỹ phẩm?

Nghe có vẻ đáng lo nhưng PFAS không xuất hiện trong mỹ phẩm một cách ngẫu nhiên. Chúng được sử dụng vì những đặc tính kỹ thuật mà ngành mỹ phẩm đánh giá cao:

• Giúp sản phẩm chống nước, lâu trôi, đặc biệt là mascara, eyeliner, son môi.
• Tạo hiệu ứng mịn, lì, bền màu.
• Cải thiện độ bám dính của sản phẩm trên da.

Một số PFAS có thể được đưa vào công thức với mục đích tăng hiệu năng. Ngoài ra, cũng có trường hợp PFAS xuất hiện dưới dạng tạp chất không chủ đích trong quá trình sản xuất.

Chính vì khả năng chống nước vượt trội mà PFAS từng được xem là trợ thủ đắc lực trong các dòng mỹ phẩm bền màu. Nhưng mặt trái của nó đang khiến nhiều cơ quan quản lý phải siết chặt kiểm soát.

Vì sao PFAS trở thành mối e ngại?

Mối lo ngại lớn nhất nằm ở khả năng tích lũy sinh học. Do không dễ phân hủy, PFAS có thể tồn tại lâu trong môi trường và trong cơ thể. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc phơi nhiễm PFAS trong thời gian dài có thể liên quan đến:

• Rối loạn nội tiết
• Ảnh hưởng hệ miễn dịch
• Tăng nguy cơ một số bệnh lý nghiêm trọng

Điều đáng nói là mỹ phẩm, đặc biệt là sản phẩm trang điểm mắt hoặc son môi có thể được sử dụng hàng ngày trong thời gian dài. Khi PFAS được phát hiện trong sản phẩm kẻ mắt của một thương hiệu lớn và doanh nghiệp này bị xử phạt, điều đó làm dấy lên câu hỏi: “Liệu người tiêu dùng có đang tiếp xúc với các hóa chất tồn tại lâu dài mà không hề hay biết?”. Sự việc không chỉ gây tổn thất tài chính cho doanh nghiệp mà còn tạo ra làn sóng cảnh giác trong toàn ngành làm đẹp.

Mỹ phẩm chứa PFAS có an toàn không?

Đây chắc hẳn là câu hỏi khiến nhiều người hoang mang nhất. Thực tế, không phải mọi PFAS đều bị cấm hoàn toàn. Một số hợp chất vẫn được phép sử dụng trong giới hạn nhất định tại một số quốc gia. Tuy nhiên, xu hướng toàn cầu hiện nay là giảm dần hoặc loại bỏ PFAS khỏi mỹ phẩm do lo ngại về an toàn lâu dài. Điều quan trọng cần hiểu là mức độ rủi ro phụ thuộc vào:

• Loại PFAS cụ thể được sử dụng
• Nồng độ trong sản phẩm
• Tần suất và thời gian tiếp xúc

Vấn đề không nằm ở việc dùng một lần là nguy hiểm, mà là khả năng tích lũy và phơi nhiễm kéo dài theo thời gian.

Tình hình kiểm soát PFAS trong mỹ phẩm trên thế giới

Trước làn sóng lo ngại, cùng điểm qua tình hình kiểm soát PFAS trong mỹ phẩm ở nhiều quốc gia trên thế giới:

Hoa Kỳ

Tại Mỹ, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) tăng cường giám sát, yêu cầu doanh nghiệp công bố thành phần rõ ràng, trong khi một số bang như California đã ban hành luật cấm sử dụng PFAS cố ý thêm vào mỹ phẩm từ năm 2025.

Liên minh châu Âu (EU)

Tại Liên minh châu Âu, nhiều hợp chất PFAS đã bị cấm hoặc đưa vào danh sách hạn chế theo quy định REACH, với ngưỡng kiểm soát cực thấp (thường tính bằng phần triệu - ppm, thậm chí phần tỷ - ppb đối với một số chất), đồng thời EU cũng đang xem xét lệnh cấm toàn diện nhóm hóa chất vĩnh cửu trong nhiều lĩnh vực, bao gồm mỹ phẩm.

Hàn Quốc và Nhật Bản

Hai thị trường mỹ phẩm lớn tại châu Á cũng tăng cường kiểm tra và yêu cầu doanh nghiệp công bố rõ thành phần nhằm bảo vệ người tiêu dùng.

Việt Nam

Tại Việt Nam, mỹ phẩm lưu hành phải tuân thủ quy định công bố thành phần theo chuẩn ASEAN. Cơ quan quản lý có thể tiến hành hậu kiểm và thu hồi nếu phát hiện sản phẩm vi phạm tiêu chuẩn an toàn. Dù chưa có lệnh cấm riêng biệt đối với toàn bộ nhóm PFAS, xu hướng kiểm soát hóa chất trong mỹ phẩm ngày càng được chú trọng, đặc biệt sau những vụ việc gây chú ý toàn cầu.

Ngành làm đẹp đang bước vào giai đoạn mà yếu tố an toàn và minh bạch thành phần trở thành ưu tiên hàng đầu. Vụ việc PFAS có thể là hồi chuông cảnh báo, nhưng cũng là cơ hội để thị trường trở nên sạch hơn và bền vững hơn.